Działo się (16-22 października)

Kalendarium naszej cywilizacji

19.10.2018

Kolejny tydzień (16-22 października) przynosi — jak zazwyczaj — przegląd wydarzeń z przeszłości. Ograniczamy się w zasadzie do zdarzeń, związanych z nauką, techniką, kulturą — czyli z tym, co naprawdę ważne dla postępu cywilizacji. Zupełnie incydentalnie omawiamy wydarzenia polityczne.

Kryterium wyboru informacji chyba nie istnieje, a w każdym razie jest ogromnie subiektywne. Czasami skupiamy się na faktach tylko ciekawych, intrygujących albo po prostu zabawnych.

Oto te fakty:

16 PAŹDZIERNIKA

1841 – W Kingston w kanadyjskiej prowincji Ontario założono Queen’s University. Ma około 16 tys. studentów. Założony jako uczelnia specjalizująca się w teologii i literaturze. W 1847 roku mury uczelni opuścili pierwsi absolwenci. W 1854 roku na Queen’s University przeniosło się 14 studentów medycyny z Trinity College w Toronto, którzy ze względu na wyznanie (należeli do Kościoła Episkopalnego) nie mogli otrzymać dyplomu ukończenia studiów. W roku akademickim 1869/1870 Uniwersytet Queen’s stał się pierwszą uczelnią w Kanadzie, gdzie mogły studiować kobiety. W 1883 roku powstał wydział lekarski dla kobiet.


„Ekshumacja” Giganta z Cardiff

1869 – W stanie Nowy Jork doszło do mistyfikacji archeologicznej – „odkrycia” tzw. Giganta z Cardiff, mierzącego 3 metry wysokości „człowieka”. Pracownicy wykonujący studnię na farmie Williama Newella w Cardiff w stanie Nowy Jork natrafili na formę przypominającą olbrzymią ludzką stopę. Kontynuując prace odkopali skamieniałe ciało 3-metrowego olbrzyma. Twierdzono, że są to szczątki przedpotopowego biblijnego giganta. Pomimo opinii archeologów jednoznacznie kwestionujących autentyczność znaleziska, „gigant” zyskał sobie szereg obrońców. Żywot mistyfikacji był krótki. 10 grudnia 1869 roku jej autor, George Hull, ujawnił szczegóły oszustwa. Hull był ateistą i zainspirowany kłótnią z pewnym człowiekiem, broniącym dosłownej interpretacji Księgi Rodzaju postanowił zadrwić z jego poglądów. Zakupił blok gipsu, zapłacił dwóm rzeźbiarzom za jego wymodelowanie, a następnie zakopał na farmie swojego kuzyna Newella, wtajemniczonego w całą sprawę. Po roku wynajęci robotnicy dokonali przypadkowego „odkrycia” giganta. Po wyjściu mistyfikacji na jaw, rzeźba została sprzedana za 37,5 tys. dolarów i znalazła się na wystawie w muzeum w Nowym Jorku. Wniosek 1:ludziom da się wmówić każdą brednię, szczególnie powołując się na wiarę. Wniosek 2: na ogół ta brednia okazuje się prędzej czy później brednią. Wniosek 3: na bredni da się zarobić. Spostrzeżenie: ostatnimi czasy liczebność zwolenników dowolnej bredni jakby rosła. Szczególnie w niektórych krajach europejskich, ale USA też mają swoje za uszami.

1945 – W mieście Québec w Kanadzie powołano Organizację Narodów Zjednoczonych do spraw Wyżywienia i Rolnictwa (FAO). Zajmuje się ona walką z biedą i głodem oraz podnoszeniem dobrobytu poprzez redystrybucję żywności i rozwój obszarów wiejskich. Organizacja wspiera także kraje rozwijające się w podnoszeniu wydajności i modernizacji rolnictwa. Należą do niej 194 państwa, w tym Unia Europejska (jako organizacja członkowska) oraz Wyspy Owcze i Tokelau jako członkowie stowarzyszeni. Przewodniczy obecnie (od 2012 roku) José Graziano da Silva z Brazylii.

17 PAŹDZIERNIKA


Oryginalny rysunek Johannesa Keplera przedstawiający lokalizację stella nova (zaznaczona literą „N”)

1604 – Niemiecki astronom Johannes Kepler rozpoczął obserwację ostatniej – jak dotychczas – supernowej w Drodze Mlecznej, nazwanej później Gwiazdą Keplera.

1860 – W szkockim Prestwick rozegrano pierwszy męski turniej golfowy The Open Championship, najstarszy z czterech głównych turniejów na świecie.

1888 – Urodził się Paul Isaac Bernays ( zm. 18 września 1977) – szwajcarski matematyk i logik pochodzenia brytyjskiego. Pracował na stanowisku profesora w Zurychu i Getyndze. Zasłynął jako współtwórca teorii dowodu i jednego z aksjomatycznych ujęć teorii mnogości.

18 PAŹDZIERNIKA

1534 – Wybuchła tzw. afera plakatów, uważana za początek reformacji we Francji. Było to wywieszenie w 1534 roku w kilku miastach Francji (Paryża, Tours, Orleanu, Blois i Amboise) plakatów, negujących znaczenie mszy katolickiej. Plakaty były wyraźnie adresowane do króla Francji Franciszka I, ponieważ wywieszono je także na zamkach królewskich, a nawet przybito na drzwiach komnaty króla w Blois. Wszczęto dochodzenie i brutalne represje.

1977 – Niemiecka jednostka specjalna GSG 9 odbiła w stolicy Somalii Mogadiszu porwany przez palestyńskich bandytów (słowa terrorysta czy bojownik są w wypadku tych ludzi absolutnie nie na miejscu) samolot Lufthansy (operacja „Magiczny Ogień”). Na wieść o odbiciu samolotu troje uwięzionych założycieli niemieckiej organizacji terrorystycznej Frakcja Czerwonej Armii (RAF), których uwolnienia żądali porywacze, popełniło samobójstwa w swych celach. Niektórzy do dziś wątpią, czy to rzeczywiście było samobójstwo. Jak było, tak było – RAF przestał istnieć.


Start wahadłowca Atlantis z sondą Galileo

1989 – Została wystrzelona amerykańska sonda kosmiczna Galileo, przeznaczona do badań Jowisza. W grudniu 1995 r. sonda stała się pierwszym sztucznym satelitą Jowisza oraz wprowadziła w jego atmosferę próbnik z aparaturą pomiarową. Galileo był pierwszą sondą, która zbliżyła się do planetoid. Podczas swej misji Galileo wykonał też obserwacje Wenus, Ziemi, Księżyca i komety Shoemaker-Levy 9. Jest to jedna z najważniejszych wypraw kosmicznych.

19 PAŹDZIERNIKA

1845 – W Dreźnie odbyła się premiera pierwszej wersji opery Tannhäuser Richarda Wagnera. Libretto opery Wagner oparł na średniowiecznej legendzie, inspirację czerpiąc m.in. z wersji Heinego. Uwertura do opery jest bardzo popularna i często wykonuje się ją osobnoJa osobiście uwielbiam słynny chór pielgrzymów. Nic podobnie ponurego i monumentalnego chyba nie skomponowano. W każdym razie – ja nie znam.


Wzór strukturalny streptomycyny

1943 – Amerykanin Albert Schatz odkrył streptomycynę – antybiotyk stosowany w leczeniu gruźlicy.

1975 – Premiera filmu Lot nad kukułczym gniazdem w reżyserii Miloša Formana. Film uważany jest za jeden z najwybitniejszych w historii. Wielka rola Jacka Nicholsona. Pięć Oscarów i kolejne cztery nominacje.

20 PAŹDZIERNIKA

1961 – W ZSRR przeprowadzono pierwszą w historii udaną próbę wystrzelenia pocisku balistycznego klasy głębina wodna-ziemia, uzbrojonego w głowicę termojądrową.

1968 – Podczas XIX Letnich Igrzysk Olimpijskich w Meksyku Amerykanin Dick Fosburywynikiem 2,24 m zwyciężył w finale konkursu skoku wzwyż, po raz pierwszy stosując rewolucyjną wówczas technikę skoku zwaną flopem. Styl ten polega na wygięciu ciała do tyłu i przeskoczeniu poprzeczki w taki sposób, że znajduje się ona za plecami zawodnika. Dziś nikt już nie skacze inaczej. Ale to bardzo trudne.


Kołmogorow przygotowuje się do wykładu (1973)

1987 – Zmarł Andriej Nikołajewicz Kołmogorow (ur. 25 kwietnia 1903) – genialny radziecki matematyk, twórca współczesnej teorii prawdopodobieństwa. Pracował nad rozwojem topologii, logiki i teorii złożoności obliczeniowej, znany jest również z wyników w analizie harmonicznej i mechanice klasycznej –  w szczególności w badaniach turbulencji. Laureat wielu nagród, m.in. Nagrody Wolfa w matematyce w 1980. Jeden z największych matematyków w historii, wielki przyjaciel i nauczyciel wielu matematyków polskich. Doktor h.c. Uniwersytetu Warszawskiego.

21 PAŹDZIERNIKA

1520 – W czasie swej wyprawy dookoła świata Ferdynand Magellan, żeglarz portugalski w służbie hiszpańskiej, odkrywca i morski podróżnik, odkrył cieśninę, nazwaną później jego imieniem. Wyprawa, która wypłynęła pod jego dowództwem, jako pierwsza opłynęła Ziemię. Zginął 27 kwietnia 1521 zabity przez mieszkańców wyspy Mactan w Archipelagu Filipińskim.


Wnętrze Comédie-Française w XVIII wieku

1680 – Założono sławny w całym świecie francuski teatr narodowy Comédie-Françaisew Paryżu. Wystawia w sposób tradycyjny, nieraz wręcz konserwatywny francuską klasykę. Zespół dzieli się na trzy grupy aktorów. Są to: „pensionaires” – którzy są zatrudnieni na etacie; „sociétaires” – „stowarzyszeni”, tj. aktorzy, którzy mianowani są dożywotnio, oraz „sociétaires honoraires”, czyli „honorowi stowarzyszeni” – emeryci, lub dawni „sociétaires”, którzy nie mają trwałego etatu w Komedii Francuskiej, a tylko czasami gościnnie (w polskim znaczeniu) występują na deskach sceny narodowej. Od 1993 roku jednym z „sociétaires honoraires” jest Andrzej Seweryn, który w Komedii Francuskiej nie tylko występuje, ale także reżyseruje.

1923 – W Deutsches Museum w Monachium uruchomiono pierwsze na świecie planetarium. Planetarium to miejsce lub urządzenie (projektor gwiazdowy) służące do odtwarzania wyglądu nieba w różnych szerokościach geograficznych oraz ruchów ciał niebieskich, a także zespół urządzeń i obiektów przeznaczonych do nauczania i popularyzacji astronomii. W Polsce istnieje obecnie ok. 30 planetariów. Największe to warszawskie planetarium „Niebo Kopernika”, Centrum Nauki Kopernik (otwarte w 2011 r., kopuła 16 m).

22 PAŹDZIERNIKA


Karta kolekcjonerska przedstawiająca skok Garnerina ze spadochronem

1797 – Francuz André-Jacques Garnerin wykonał pierwszy odnotowany skok ze spadochronem (z wysokości ok. 700 m). Jego żoną była Jeanne-Geneviève Garnerin(z domu Labrosse), która wkrótce poszła za jego przykładem i jako pierwsza kobieta na świecie skoczyła ze spadochronem w 1799 roku.

1844 – Wśród części protestantów doszło do tzw. wielkiego rozczarowania, które wiązało się z interpretacją biblijnej księgi Daniela przez niejakiego Williama Millera, który ogłosił, że Jezus Chrystus przyjdzie powtórnie właśnie o tym czasie. Jakoś się nie pojawił. Zwolennicy teologii Millera (swoją drogą – ciekawa postać, warto będzie o nim oddzielnie coś napisać) noszą nazwę adwentystów. W wyniku rozczarowania wiele tysięcy spośród uczestników ruchu millerowskiego odeszło od niego. Część z nich zwróciła się jednak ku Biblii w poszukiwaniu przyczyn rozczarowania. Wkrótce doszli do wniosku, że data została wyliczona prawidłowo, ale milleryści błędnie zinterpretowali wydarzenia z nią związane. To pewna prawidłowość, właściwa nie tylko fanatykom religijnym, ale w dużej mierze politykom: jak coś pójdzie „nie tak”, to winni są zawsze inni; albo pomyłka. Zastanawiająca jest liczba wierzących w te oświadczenia.

1883 – W Nowym Jorku otwarto Metropolitan Opera (potocznie The Met). Jest jedną z najlepszych rzeczy, jaką USA dały światu. Z Metropolitan związani byli dyrygenci Arturo Toscanini, Gustaw Mahler i wielu innych. Na scenie tej opery debiutowało wielu wspaniałych śpiewaków, m.in. Enrico Caruso, a wielu innych było związanych z nią przez wiele lat, m.in. Nellie Melba, Adelina Patti, Lilli Lehmann, Cesare Siepi, Adam Didur czy Jan i Edward Reszkowie. Jedyną polską operą (skomponowaną przez Polaka), jaką kiedykolwiek wystawiono w Metropolitan Opera był Manru, jedyne dzieło sceniczne Ignacego Jana Paderewskiego.

Print Friendly, PDF & Email