Bogdan Miś: Działo się (233)

Nauka i technika

28.04.2020

Kolejny tydzień (29 kwietnia — 5 maja) przynosi — jak zazwyczaj — przegląd wydarzeń z przeszłości. Ograniczamy się w zasadzie do zdarzeń, związanych z nauką, techniką, kulturą — czyli z tym, co naprawdę ważne dla postępu cywilizacji. Zupełnie incydentalnie omawiamy wydarzenia polityczne.

Kryterium wyboru informacji chyba nie istnieje, a w każdym razie jest ogromnie subiektywne. Czasami skupiamy się na faktach tylko ciekawych, intrygujących albo po prostu zabawnych.

Oto te fakty:

29 kwietnia

Elektromote — pierwszy na świecie trolejbus, 1882, Berlin, Niemcy

1882 – Na przedmieściach Berlina Werner von Siemens zaprezentował publicznie pierwszy na świecie trolejbus Elektromote. Elektromote działał od 29 kwietnia do 13 czerwca 1882 na próbnej trasie o długości 541 metrów. Był czterokołowym pojazdem wyposażonym w dwa silniki elektryczne o mocy 2,2 kW, które za pomocą przekładni łańcuchowej były połączone z tylnymi kołami. Był on zasilany prądem stałym o napięciu 550 V. Trasa została zdemontowana 20 czerwca 1882.

1913 — Szwedzki emigrant Gideon Sundback otrzymał amerykański patent na zamek błyskawiczny.

1968 – Na Broadwayu w Nowym Jorku odbyła się premiera musicalu Hair. Autorami libretta są James Rado i Gerome Ragni, muzyki Galt MacDermot. Musical osadzony jest w realiach lat sześćdziesiątych XX wieku i opisuje losy nowojorskiej komuny hippisów kontestujących wojnę wietnamską. Dzieło jest uznawane za pierwszy w historii musical rockowy, wzbudzało kontrowersje tematyką i formą (wolna miłość, rewolucja seksualna, narkotyki, nagość na scenie). Kilka utworów stało się hymnem pokoleniowym.

30 kwietnia

1703 – Z Anglii wypłynęła piracka wyprawa pod dowództwem Williama Dampiera, której celem było łupienie francuskich i hiszpańskich okrętów u wybrzeży Chile. Członkiem załogi jednego z okrętów był Alexander Selkirk, pierwowzór Robinsona Crusoe.

George Washington podczas inauguracji urzędu prezydenta USA (1789)

1789 – W Nowym Jorku odbyła się uroczystość zaprzysiężenia George’a Washingtona na pierwszego prezydenta USA.

1916 — W Niemczech wprowadzono pierwszą w historii zmianę czasu na letni, spowodowaną wymogami gospodarki wojennej. Przyjęło się i do dziś się z tym użeramy. Ale podobno to już koniec.

1 maja

Strona tytułowa dzieła Species Plantarum

1753 – Szwedzki uczony Karol Linneusz opublikował dzieło Species Plantarum, zawierające wykład jego systemu klasyfikacyjnego roślin. Opisy w nim zawarte uznano w taksonomii roślin za pierwsze prawidłowo opublikowane naukowe definicje gatunków.

1776 – Niemiec Adam Weishaupt założył Zakon iluminatów. Jest to termin niejednoznaczny, gdyż w ciągu dziejów istniało kilka struktur używających tej nazwy. Co więcej, istniejące obecnie szczątkowe organizacje tego typu nie odgrywają najmniejszej roli politycznej ani społecznej. Nie przeszkadza to ortodoksom religijnym, specjalnie katolickim, zwalczać iluminatów, ile wlezie. Bo to podobno jakaś masoneria paskudna.

1890 – Pierwsze obchody Święta Pracy. Święto wprowadziła w 1889 II Międzynarodówka dla upamiętnienia wydarzeń z pierwszych dni maja 1886 w Chicago, w Stanach Zjednoczonych podczas strajku będącego częścią ogólnokrajowej kampanii na rzecz wprowadzenia 8-godzinnego dnia pracy. Tak więc ci, którzy uważają to święto za „ruskie” lub „komusze” — po prostu bredzą.

2 maja

1780 – Brytyjski astronom William Herschel odkrył pierwszą gwiazdę podwójną – ksi Ursae Majoris (ma też nazwę Alula Australis) w konstelacji Wielkiej Niedźwiedzicy. Gwiazda podwójna to układ dwóch gwiazd leżących (optycznie lub fizycznie) blisko siebie. Czyli może się nam tylko wydawać, że to taki obiekt. Ale ten układ odkryty przez Herschela jest fizyczny. Dziś wiemy, że w jego skład wchodzi może nawet 5 gwiazd.

Plakat z Folies Bergère

1869 – Otwarto sławną paryską salę koncertową Folies Bergère, której szczytowa sława oraz popularność przypadła na lata 90. XIX wieku, oraz lata 20. XX wieku. Jednak do dziś Folies Bergère pozostaje jedną z najsławniejszych sal koncertowych w Paryżu.

1880 — Uruchomiono dynamo typu Edison „A” do oświetlenia pomieszczeń pasażerskich i głównych salonów statku S.S. Columbia. Było to pierwsze komercyjne użycie żarówki Edisona. Statek wypłynął 8 maja 1880 r. z Nowego Jorku do San Francisco. Wszystkie 115 lamp przetrwało dwumiesięczną podróż. System działał (z wymiennymi żarówkami) przez 15 lat.

3 maja

1810 – Brytyjski poeta i dramaturg George Gordon Byron pokonał wpław cieśninę Dardanele w celu udowodnienia prawdziwości mitu o Hero i Leandrze. Prawdziwość mitu z tego wyczynu nijak nie wynika, ale co się napływał, to jego.

1977 – Urodziła się Maryam Mirzachani, wielka matematyczka irańska (zm. 14 lipca 2017 na raka). Jako pierwsza kobieta w historii została w 2014 roku uhonorowana Medalem Fieldsa, najwyższą nagrodą, jaką może uzyskać matematyk. Piastowała stanowiska profesora matematyki na uniwersytetach Stanforda i Princeton, pracowała też w słynnym Instytucie Claya.

To ten komputer wygrał z Kasparowem. W gruncie rzeczy – pudło, jak pudło…

1997 — Rosyjski szachista Garri Kasparow rozpoczął mecz z superkomputerem Deeper Blue przedsiębiorstwa IBM. Źle to się skończyło dla człowieka. Mecz skończył się 11 maja wynikiem 3½ : 2½ dla komputera. W ten sposób Deeper Blue (ulepszona wersja komputera Deep Blue, z którym Kasparow rok wcześniej wygrał) stał się pierwszym systemem komputerowym, który wygrał z aktualnym mistrzem świata w meczu ze standardową kontrolą czasu. Od tego czasu zwolennicy przewagi sztucznej inteligencji nad ludzką mają poważny argument.

4 maja

1979 – Stojąca na czele Partii Konserwatywnej Margaret Thatcher, chemiczka i prawniczka, została pierwszą kobietą-premierem Wielkiej Brytanii. Była najdłużej (11 lat) urzędującym brytyjskim premierem w XX w., piastowała ten urząd przez najdłuższy nieprzerwany czas od kadencji Roberta Jenkinsona (1812-1827).

Sonda Magellan opuszcza ładownię wahadłowca Atlantis

1989 – Z pokładu wahadłowca Atlantis została wystrzelona sonda kosmiczna Magellan przeznaczona do badań Wenus. Głównym celem misji było dokładne zbadanie planety za pomocą radaru, co pozwoliło na wykonanie map powierzchni Wenus, niewidocznej w świetle widzialnym z powodu bardzo gęstej warstwy chmur. Sonda wykonała także mapy pola grawitacyjnego Wenus oraz pomiary wysokości obiektów za pomocą altimetru radarowego. 11 października 1994 roku sonda została skierowana w atmosferę planety, gdzie częściowo spłonęła 13 lub 14 października. Przypuszcza się, że niektóre jej fragmenty mogły opaść na powierzchnię. Ostatni sygnał z sondy odebrano 12 października.

2003 — Pierwszy sklonowany źrebak muła o nazwie Idaho Gem urodził się w USA. Naukowcy sklonowali muła za pomocą komórki muła i jajeczka od konia. Koniowate, takie jak konie, osły i muły, trudno jest rozmnażać w laboratorium przy użyciu zapłodnienia in vitro i klonowania. Głównym sponsorem projektu był entuzjasta wyścigów mułów.

5 maja

1809 — Mary Kies jako pierwsza kobieta otrzymała amerykański patent na swój wynalazek (technikę tkania słomy z jedwabiem i przędzą).

Chanel No. 5 w klasycznym opakowaniu

1921Coco Chanel, francuska projektantka mody, wybrała spośród próbek przygotowanych na jej zlecenie przez Ernesta Beaux zapach, znany później jako Chanel No. 5. To chyba najsłynniejszy zapach w historii.

1963 — Pierwszy w historii przeszczep wątroby został przeprowadzony w USA przez dr Thomasa E. Starlza w szpitalu w Denver. Pacjent, 48-letni mężczyzna, przeżył 22 dni. Ten sam lekarz przeprowadził również pierwszy na świecie przeszczep śledziony — cztery miesiące wcześniej.

Wyszperał

Bogdan Miś

Wszystkie ilustracje i fakty pochodzą z zasobów Wikipedii. Opinie i komentarze autora.

Print Friendly, PDF & Email
Print Friendly, PDF & Email
Bogdan Miś

Urodzony w 1936 roku dziennikarz popularnonaukowy. Z wykształcenia matematyk. Długoletni wykładowca szkół wyższych.