Bogdan Miś: Działo się (220)

Nauka i technika

28.01.2020

Kolejny tydzień (29 stycznia – 4 lutego) przynosi — jak zazwyczaj — przegląd wydarzeń z przeszłości. Ograniczamy się w zasadzie do zdarzeń, związanych z nauką, techniką, kulturą — czyli z tym, co naprawdę ważne dla postępu cywilizacji. Zupełnie incydentalnie omawiamy wydarzenia polityczne.

Kryterium wyboru informacji chyba nie istnieje, a w każdym razie jest ogromnie subiektywne. Czasami skupiamy się na faktach tylko ciekawych, intrygujących albo po prostu zabawnych.

Oto te fakty:

29 stycznia

1896Émil Herman Grubbé (1875 — 1960) jest prawdopodobnie pierwszym lekarzem, który w USA użył promieniowania rentgenowskiego do walki z rakiem piersi.

Ilustracja
Antoni Czechow

1860 — Urodził się Antoni Czechow (zm. 1904) — rosyjski pisarz i dramaturg. Klasyk literatury rosyjskiej. Mistrz „małych form literackich”, w której przeważały obrazki obyczajowe, miniatury z życia urzędników, kupców, ziemian i chłopów, łączące komizm z wyraźnymi akcentami krytyki społecznej.

1978 – Szwecja jako pierwszy kraj na świecie wprowadziła zakaz sprzedaży sprayów zawierających freon uszkadzający powłokę ozonową.

30 stycznia

1607 – Na Kanale Bristolskim, między Walią a Półwyspem Kornwalijskim, doszło do powstania gigantycznych fal nieznanego pochodzenia, które następnie z ogromną siłą uderzyły w wybrzeże, zmiatając kilkaset domów i zabijając około 2 tys. osób. Tajemnica do dziś niewyjaśniona.

Churchill's cortege in London during the funeral
Pogrzeb Winstona Churchilla

1965 – Odbyły się uroczystości pogrzebowe Winstona Churchilla. Uważane za najbardziej tego rodzaju okazałe uroczystości państwowe w historii. Wzięli w nich udział przedstawiciele 120 państw. 350 mln ludzi oglądało transmisję telewizyjną.

1969 – Na dachu budynku Apple Records w Londynie odbył się ostatni występ grupy The Beatles. Przy okazji: Apple Records – angielska wytwórnia muzyczna założona w 1968 roku przez członków zespołu The Beatles jako część ich firmy Apple Corps. Nie ma nic wspólnego z amerykańską firmą informatyczną.

31 stycznia

1865 – Izba Reprezentantów Stanów Zjednoczonych przyjęła 13. poprawkę do konstytucji znoszącą niewolnictwo.

Ilustracja
Wzgórze Holmenkollen ze skocznią Holmenkollbakken

1892 – Na skoczni w norweskim Holmenkollen odbył się pierwszy w historii konkurs skoków narciarskich. Kto myśli, że skoki narciarskie są stare jak świat — myli się.

2019 — Pismo Quaternary Science Reviews opublikowało raport naukowy, z którego wynika, że kolonizacja Ameryki w XVI wieku pochłonęła tyle ofiar, ile w sumie zginęło w całej Małej Epoce Lodowej (klimatycznie przyjmuje się, że trwała ona w latach 1570-1900).

1 lutego

Ilustracja
Siedem spośród dwudziestu tomów drugiego drukowanego wydania OED

1884 – Ukazała się pierwsza edycja Oxford English Dictionary. To uznawany za najbardziej wyczerpujący i metodyczny słownik języka angielskiego. OED stawia sobie za cel zapis wszystkich najbardziej znanych zastosowań i wariantów słowa we wszystkich światowych odmianach języka angielskiego, w przeszłości i obecnie. Pierwszy zeszyt składał się z 352 stron, zawierających słowa od A do Ant. Jego cena wynosiła 12 szylingów 6 pensów. Sprzedano tylko 4 tys. egzemplarzy.

1893 – W Teatro Regio w Turynie odbyła się premiera opery Manon Lescaut z muzyką Giacomo Pucciniego i librettem Ruggiera Leoncavallo, Marco Pragi, Giuseppe Giacosy, Domenica Olivy i Luigiego Illiki. Tego samego dnia trzy lata później w tymże teatrze odbyła się premiera opery Cyganeria z muzyką Giacomo Pucciniego i librettem i Giuseppe Giacosy oraz Luigiego Illiki.

1946 – Norweg Trygve Lie został wybrany pierwszym sekretarzem generalnym ONZ.

2 lutego

1653 –Nowy Amsterdam uzyskał prawa miejskie. Obecnie to miasto nazywa się Nowy Jork.

1922 — W Paryżu ukazała się powieść Jamesa Joyce’a Ulisses. Bardzo trudna w odbiorze lektura. Najpierw publikowana w latach 1918–1920 w odcinkach w amerykańskiej gazecie „The Little Review”, następnie wydana w całości w Paryżu przez Sylvię Beach. Książka pierwotnie była przedmiotem wielu kontrowersji, oskarżano ją o nieprzyzwoitość. Później – dzięki docenieniu techniki strumienia świadomości, eksperymentów z prozą, żartów, parodii i aluzji oraz bogatych charakterystyk – Ulisses uznany został za arcydzieło modernizmu. Tłumaczenie na polski zajęło Maciejowi Słomczyńskiemu 13 lat.

Współczesny poligraf EPOS-7 (po lewej) i wyniki badania na ekranie laptopa

1935 — Amerykański policjant Leonard Keeler zademonstrował publicznie udoskonaloną wersję swego urządzenia, znanego dziś jako poligraf lub wariograf — albo po prostu wykrywacz kłamstw. Z pełnym sukcesem przebadano dwóch przestępców (nazywali się Cecil Loniello i Tony Grignano), którym udowodniono kłamstwa w zeznaniach.

3 lutego

Słynny tulipan Semper Augustus, który osiągnął najwyższą cenę w czasie tulipanowej gorączki w Holandii w XVII w.

1637 – Doszło do krachu na rynku spekulacji cebulkami tulipanów w Holandii. W 1623 r. pojedyncza cebulka najbardziej poszukiwanych odmian osiągała cenę nawet 1 tys. guldenów (średni roczny dochód w Niderlandach wynosił wtedy ok. 150 guldenów). Zdarzało się, że zamieniano nieraz tulipany za nieruchomości, ziemię czy bydło. Najlepsi kupcy zarabiali nierzadko ok. 6 tys. guldenów na miesiąc na handlu tulipanami. Załamanie rynku tego dnia wstrząsnęło gospodarką europejską.

1960 — Dolce vita, słynny film Federico Felliniego z Marcello Mastroiannim i Anitą Ekberg miał tego dnia premierę.

2003 – Na świat przyszła mysz Kaguya, pierwszy ssak powstały z połączenia materiału genetycznego dwóch samic, który dożył wieku dorosłego. Nie do pomyślenia — bez udziału tatusia? Okropność, prawda? Kaguya była rezultatem eksperymentu przeprowadzonego przez zespół naukowców pod kierownictwem Tomohiro Kono, biologa z Tokyo University of Agriculture. W dodatku mysz żyła dłużej niż „normalne”, zupełnie wbrew oczekiwaniom…

4 lutego

1555 – W Londynie został spalony na stosie John Rogers, duchowny anglikański, tłumacz i komentator Biblii, pierwszy męczennik protestancki w okresie rekatolicyzacji Anglii za panowania królowej Marii Tudor. Swoją drogą ekspresja w okazywaniu miłości do własnego boga była przez stulecia nieco nadmierna, nie sądzą państwo?

Strona z tekstem Kodeksu Synajskiego

1859 – W Egipcie odkryto ostatnie (jak wtedy sądzono) karty tzw. Kodeksu Synajskiego. To najstarszy, gdyż pochodzący z IV wieku, manuskrypt Septuaginty i Nowego Testamentu. Uchodzi za jeden z najlepszych rękopisów Nowego Testamentu. Ma pełny tekst Nowego Testamentu, jednak w Starym Testamencie ma wiele braków. Pierwsze karty odkryto 15 lat wcześniej. Ostatnie karty znaleziono dopiero w roku 1975. Obecnie można całość oglądać w Internecie tutaj.

2004Uruchomiono serwis społecznościowy Facebook. Dziś to jedno z najważniejszych i najbardziej kontrowersyjnych mediów. Projekt został uruchomiony na Uniwersytecie Harvarda (w stanie Massachusetts) i był początkowo przeznaczony przede wszystkim dla uczniów szkół średnich i studentów szkół wyższych. Jego głównym autorem jest Mark Zuckerberg (obecnie pełni on funkcję dyrektora generalnego). Serwis zatrudnia ok. 33 000 pracowników (stan na styczeń 2019). We wrześniu 2009 założyciel Facebooka poinformował na swoim blogu, że Facebook po raz pierwszy przestał przynosić straty i zaczął pokrywać swoje koszty operacyjne oraz inwestycje w nowe serwery. W marcu 2008 autor portalu plasując się na 785. miejscu rankingu Forbesa zestawiającego najbogatszych ludzi świata, został najmłodszym miliarderem świata.

Wyszperał

Bogdan Miś

Wszystkie ilustracje i fakty pochodzą z zasobów Wikipedii. Opinie i komentarze autora.

Print Friendly, PDF & Email
Print Friendly, PDF & Email
Bogdan Miś

Urodzony w 1936 roku dziennikarz popularnonaukowy. Z wykształcenia matematyk. Długoletni wykładowca szkół wyższych.