Bogdan Miś: Działo się (214)

19.12.2019

Kolejny tydzień (18-14 grudnia) przynosi — jak zazwyczaj — przegląd wydarzeń z przeszłości. Ograniczamy się w zasadzie do zdarzeń, związanych z nauką, techniką, kulturą — czyli z tym, co naprawdę ważne dla postępu cywilizacji. Zupełnie incydentalnie omawiamy wydarzenia polityczne.

Kryterium wyboru informacji chyba nie istnieje, a w każdym razie jest ogromnie subiektywne. Czasami skupiamy się na faktach tylko ciekawych, intrygujących albo po prostu zabawnych.

Oto te fakty:

18 grudnia

1849 – Amerykanin William Cranch Bond (1789-1859, samouk!) wykonał pierwsze teleskopowe zdjęcie Księżyca. Odkrywca, wspólnie z synem G. Philipsem (1825-1865) Hyperiona – ósmego satelity Saturna 1848 oraz wewnętrznego pierścienia, zwanego pierścieniem C lub pierścieniem krepowym. Niezależnie odkrył wiele komet. Wynalazł elektryczny chronograf. W uznaniu wkładu dla nauki na cześć Williama Bonda i jego syna George’a Phillipsa Bonda jedną z planetoid nazwano (767) Bondia.

1892 — Premiera w Teatrze Maryjskim w Petersburgu baletu „Dziadek do orzechów” Piotra Czajkowskiego.

Ilustracja
Steven Spielberg

1946 – Urodził się jeden z najwybitniejszych współczesnych filmowców, Steven Spielberg. Pierwszy pełnometrażowy film – Firelight – nakręcił w wieku 18 lat. W 1966 rozpoczął studia na wydziale anglistyki na Uniwersytecie Stanu Kalifornia w Long Beach. W wieku 21 lat nakręcił film Amblin. Dzięki temu filmowi podpisał siedmioletni kontrakt ze studiem Universal, przerywając jednocześnie naukę w college’u. Został dwukrotnie nagrodzony Oscarem za reżyserię Listy Schindlera (1993) i Szeregowca Ryana (1998). W 1987 roku otrzymał nagrodę im. Irvinga G. Thalberga. Międzynarodowa Kapituła nadała mu godność Kawalera Orderu Uśmiechu. Odznaczenie odebrał w krakowskim studiu TVP. 7 maja 2008 Senat Uniwersytetu Jagiellońskiego przyznał mu tytuł doktora honoris causa.

19 grudnia

Bernard Bolzano

1848 — Zmarł Bernard Placidus Johann Nepomuk Bolzano (ur. 5 października 1781) — czeski matematyk, filozof, historyk, logik i teolog. Sformułował wiele ważnych twierdzeń matematycznych, ale ponieważ jego prace opublikowano dopiero po jego śmierci, są one przypisywane innym naukowcom. Był pierwszym, który podał w pełni ścisłą definicję granicy ciągu. Wykazał także, że każdy ograniczony ciąg liczb rzeczywistych zawiera podciąg zbieżny (twierdzenie Bolzana-Weierstrassa).

1926 — W liście opublikowanym w Nature Gilbert N. Lewis użył słowa „foton” na określenie cząstki światła. Foton nie ma ładunku elektrycznego ani momentu magnetycznego, jego masa spoczynkowa jest zerowa. Równocześnie ma cechy cząstki i fali elektromagnetycznej.

1971 – Premiera filmu science fiction Mechaniczna pomarańcza w reżyserii Stanleya Kubricka. W tamtych latach uznawany był przez niektórych za film, przekraczający granice pornografii. Ale lista nagród, które otrzymał, jest imponująca. A dziś zapewne nikt by go tak nie klasyfikował.

20 grudnia

1812 — Opublikowano po raz pierwszy Baśnie Braci Grimm. Stały się klasyką, przetłumaczoną na wiele języków. Dwaj bracia Grimmowie zmierzali w nich do odtworzenia najstarszego wzorca motywów baśniowych, stąd charakterystyczne dla opowieści okrucieństwo. Obaj bracia byli członkami Akademii Nauk w Berlinie i uczonymi (językoznawcami), o znacznym dorobku. Najwybitniejszym ich dziełem naukowym był Słownik niemiecki (Deutches Wörterbuch), którego publikację rozpoczęli w 1852 roku. Dzieło to kontynuowane było przez następne pokolenia uczonych niemieckich, a jego ostatni tom ukazał się w 1961 roku.

Szalki Petriego

1921 — Zmarł Julius Richard Petri (ur. 31 maja 1852) — niemiecki bakteriolog, współpracownik Roberta Kocha. W 1877 wymyślił szalkę Petriego. To naczynie laboratoryjne w kształcie okrągłej podstawki (spodka) o szerokim, płaskim dnie i niskich (w stosunku do średnicy) ścianach bocznych, pierwotnie stosowane jako naczynie do hodowli mikroorganizmów, obecnie jako sprzęt laboratoryjny ogólnego przeznaczenia. Prościutka rzecz, a szalenie ważna.

2005 — Raz zamieścimy wiadomość plotkarską, co więcej absolutnie nieważną dla nikogo poza zainteresowanymi. Otóż tego dnia 36-letnia aktorka Renée Zellweger anulowała swoje małżeństwo z 52-letnim piosenkarzem country, Kenny Chesneyem. Godna uwagi jest ewentualnie nietrwałość tego związku: rozwód nastąpił po 4 miesiącach od ślubu.

21 grudnia

1846 – Szkocki chirurg Robert Liston przeprowadził w Londynie pierwszą w Europie operację w znieczuleniu ogólnym, z wykorzystaniem eteru.

Pierwsza krzyżówka w historii

1913 – Na łamach dziennika „New York World” (gazeta wychodziła w latach 1860-1931, od 1883 do 1911 jej wydawcą był Joseph Pulitzer) ukazała się pierwsza na świecie krzyżówka.

2005 — Weszła w życie brytyjska ustawa o związkach partnerskich (Civil Partnership Act). Tego samego dnia słynny piosenkarz Elton John zawarł cywilny związek partnerski z Davidem Furnishem.

22 grudnia

1666 – Powstała Francuska Akademia Nauk, korporacja uczonych założona przez Ludwika XIV. Bezpośrednim inicjatorem jej utworzenia był Jan Baptysta Colbert, którego zamysłem było pobudzenie i wsparcie badań naukowych we Francji. Założenie tej akademii było prekursorskim posunięciem w dziedzinie organizacji nauki w XVII i XVIII wieku – była ona jedną z pierwszych tego rodzaju instytucji.

1858 — Urodził się Giacomo Antonio Domenico Michele Secondo Maria Puccini (zm. 29 listopada 1924) — włoski kompozytor muzyki operowej, mason (o zgrozo!). Jeden z najwybitniejszych kompozytorów operowych wszech czasów. Manon Lescaut, Cyganeria, Tosca, Madame Buitterfly, Turandot…

Ilustracja
Plakat „Mumii”

1932 — Odbyła się premiera filmu „Mumia” w reżyserii Karla Freunda z Borisem Karloffem (właściwie: William Henry Pratt, angielski aktor, który w 1910 roku wyemigrował do Kanady; znany przede wszystkim z Frankensteina) w roli głównej. Od samego początku kina ludzie uwielbiali, jak ich się straszy.

23 grudnia

Autoportret Vincenta van Gogha z obandażowanym uchem

1888Vincent van Gogh odciął sobie brzytwą kawałek lewego ucha. Rzecz nie byłaby zapewne warta wzmianki, gdyby nie autoportret artysty z obandażowanym uchem, który jest arcydziełem.

1954 — Pierwszy udany przeszczep nerki w historii wykonał dr. Joseph E. Murray w Peter Bent Brigham Hospital w Bostonie w USA. Dostał za to nagrodę Nobla w 1990 roku. Pierwszym udanym przeszczepieniem nerki opisanym w literaturze naukowej był eksperyment austriackiego chirurga Emericha Ullmanna w 1902 roku. Dokonał on połączenia pobranej wcześniej psiej nerki z naczyniami szyi zwierzęcia, co przyczyniło się do wznowienia wydzielania moczu.

2002 — Amerykański dron MQ-1 Predator został zestrzelony przez irackiego Miga-25. Było to pierwsze w historii starcie bojowe samolotu bezzałogowego z klasycznym odrzutowcem.

24 grudnia

Ilustracja
Agatha Mary Clarissa Miller

1914 — Tego dnia wzięła ślub niejaka Agata Miller. Nie wiecie, o kogo chodzi? Wiecie, wiecie. Jej mąż (pierwszy, bo się rozwiodła, aby w roku 1930 wyjść za mąż po raz drugi) nazywał się Archibald Christie a ona jest najsłynniejszą chyba autorką powieści kryminalnych… Żyła w latach 1890-1976, była najlepiej sprzedającą się autorką wszech czasów. Wydano ponad miliard egzemplarzy jej książek w języku angielskim oraz drugi miliard przetłumaczonych na 45 języków obcych. Jej sztuka Pułapka na myszy, wystawiona po raz pierwszy w 1952 roku w Londynie, osiągnęła liczbę ponad dwudziestu tysięcy przedstawień.

1922 — BBC nadała pierwsze w historii słuchowisko radiowe „The Truth about Father Christmas”. Dziś już nikt nie nadaje słuchowisk, o ile wiemy. Za długie i nie da się przerywać reklamami…

1934 – W szwajcarskim Davos uruchomiono pierwszy wyciąg narciarski na świecie.

Wyszperał

Bogdan Miś

Wszystkie ilustracje i fakty pochodzą z zasobów Wikipedii. Opinie i komentarze autora.

Print Friendly, PDF & Email
Print Friendly, PDF & Email