Działo się (13-19 listopada)

Kolejny tydzień (13-19 listopada) przynosi — jak zazwyczaj — przegląd wydarzeń z przeszłości.Ograniczamy się w zasadzie do zdarzeń, związanych z nauką,techniką, kulturą — czyli z tym, co naprawdę ważne dla postępu cywilizacji. Zupełnie incydentalnie omawiamy wydarzenia polityczne.

Kryterium wyboru informacji chyba nie istnieje, a w każdym razie jest ogromnie subiektywne. Czasami skupiamy się na faktach tylko ciekawych, intrygujących albo po prostu zabawnych.

Oto te fakty:

13 listopada

1851 – Pierwsza oficjalna wiadomość została wysłana podmorskim kablem telegraficznym pod kanałem La Manche między Dover w Anglii i Calais we Francji. Był to projekt The English Channel Submarine Telegraph Company, założonej w 1849 roku przez Johna Watkinsa Bretta. Pierwszy kabel, który firma położyła w cieśninie Dover, nie był wystarczająco silnie chroniony i przestał działać w ciągu kilku dni po pierwszym użyciu we wrześniu 1850 r. Druga próba Bretta polegała na zastosowaniu zbrojonej linki izolowanej gutaperką. I to był sukces.

1907 – We francuskim Lisieux Paul Cornu wzniósł się po raz pierwszy w historii dwuwirnikowym śmigłowcem własnej konstrukcji na wysokość 30 cm i utrzymywał w powietrzu przez 20 sekund. Czyli po prostu podskoczył i bardzo powoli opadł. Zawsze coś.


Plakat filmu

1940 – Odbyła się premiera pierwszego w historii pełnometrażowego animowanego filmu stereofonicznego Fantazja,zrealizowanego w wytwórni Walta Disneya. Film otrzymał nagrody honorowe Akademii Filmowej podczas ceremonii wręczenia Oscarów w 1942 roku – dwie statuetki Oscarów Specjalnych za wybitny wkład w rozwój wykorzystania dźwięku w filmach oraz za unikatowe osiągnięcia twórców filmu w tworzeniu nowych form wizualizacji, a tym samym rozszerzenie zakresu rozrywki filmowej, jak i jako forma sztuki dla Leopolda Stokowskiego.

14 listopada


Wesele w Landshut

1475 – W Landshut bawarski następca tronu książę Jerzy Bogaty z niebywałym przepychem poślubił królewnę polską i księżniczkę litewską Jadwigę Jagiellonkę. W 1902 roku właściciel restauracji Georg Trippel i fabrykant Joseph Linnbrunner założyli stowarzyszenie „Die Förderer”, mające na celu zorganizowanie repliki słynnego wesela. Pierwszy festiwal Wesele w Landshut odbył się w roku następnym, kolejne odbywały się co cztery lata z przerwą na okres I i II wojny światowej. Miła tradycja i dobry pomysł.

1666 – W Gresham College w Londynie przeprowadzono pierwszą udaną transfuzję krwi (między psami). Już wtedy, tak jest.

1889 –Amerykańska słynna dziennikarka śledcza Nellie Bly (właściwie Elizabeth Jane Cochrane, 1864-1922), zainspirowana powieścią Juliusza Verne’a W osiemdziesiąt dni dookoła świata, wyruszyła śladami Phileasa Fogga. Pracowała wtedy w redakcji skandalizującego New York World. Po 72 dniach, 6 godzinach, 11minutach, 14 sekundach – 25 stycznia 1890 r. Nellie Bly powróciła z podróży.Wówczas był to rekord świata okrążenia Ziemi. Była pierwszą kobietą, która podróżowała dookoła świata bez towarzystwa mężczyzny. Później była korespondentką wojenną podczas I wojny światowej w Europie. Znakomita pani.

15 listopada


Najstarszy znany wizerunek Europejczyka palącego tytoń zamieszczony w tekście pt. Tabacco autorstwa Anthoniego Chute’a. Jest w Harvard University Library.

1492W dzienniku wyprawy do Nowego Świata Krzysztofa Kolumba pojawiła się pierwsza wzmianka o tytoniu. Ciekawe: kiedy i gdzie się pokaże ostatnia?

1920 – W Genewie po raz pierwszy zebrało się Zgromadzenie Ligi Narodów. Celem jej było utrzymanie pokoju i współpracy na świecie, a impulsem do utworzenia był wielki rozlew krwi podczas I wojny światowej. W związku z powstaniem Organizacji Narodów Zjednoczonych w 1945 r., Liga Narodów została formalnie rozwiązana w 1946 roku, choć faktycznie przestała funkcjonować już podczas II wojny światowej.

1988 – Odbył się jedyny, bezzałogowy lot radzieckiego wahadłowca Buran. Konstrukcja orbitera, pierwszego z pięciu planowanych, z których tylko dwa zostały ukończone, została rozpoczęta w 1986 roku, po serii testów przeprowadzonych na pełnowymiarowych modelach testowych. Buran okrążył Ziemię dwukrotnie, po czym automatycznie wylądował na kosmodromie. Lot zakończył się pełnym sukcesem. Wkrótce,w związku z cięciami budżetowymi, program został zamknięty, jednak Buran 1.01nie został rozmontowany, lecz umieszczony w magazynie. Rok później został przetransportowany do Paryża na imprezę lotniczą. W kolejnych latach Buran 1.01był przechowywany w magazynie w kosmodromie Bajkonur. W 2002 roku, w wyniku bardzo silnego wiatru zawalił się dach budynku MIK, zabijając 8 osób oraz niszcząc prom. Do dziś istnieje drugi egzemplarz, Rosja przekazała go Kazachstanowi.

16 listopada

1898Austriacki ginekolog Ernst Wertheim (1864-1920)jako pierwszy przeprowadził radykalną histerektomię (zabieg chirurgicznego usunięcia macicy) z dojścia brzusznego u pacjentki z rakiem szyjki macicy. Operacja obejmowała resekcję macicy, przymacicz, przypochwia i węzłów chłonnych miednicznych. Z czasem jako operacja Wertheima znalazła stałe miejsce w chirurgii ginekologicznej.

1904 – Brytyjczyk,dr John Ambrose Fleming (1849-1945) złożył wniosekopatentowanie lampy elektronowej (diody). Uzyskał ten patent niemal dokładnie rok później. W1928 roku uzyskał tytuł szlachecki. Na emeryturze ciągle był aktywny, został m.in przewodniczącym Television Society. Był autorem szeregu prac z dziedziny telekomunikacji.


Lądowanie sterowca DELAG 1931

1909Powstała pierwsza na świecie (używająca sterowców) niemiecka linia lotnicza DELAG. Celem przedsiębiorstwa było rozpropagowanie użycia sterowców, zapewnienie zakupu sterowców z zakładów Zeppelina. Pomiędzy 1910 a wybuchem wojny w 1914 roku linia przewiozła ponad 34tys. pasażerów i wykonała ponad 1,5 tys. lotów. Po zakończeniu wojny linia wznowiła regularne kursy pomiędzy kilkoma miastami w Europie, a od września1928 roku przy użyciu sterowca LZ 127Graf Zeppelin rozpoczęła regularne loty transatlantyckie. W skład floty linii oprócz LZ 127 weszły LZ 120 Bodensee, LZ 121 Nordstern. W 1935 roku linia została przejęta przez państwoi zmieniła nazwę na Deutsche Zeppelin-Reederei (DZR)

17 listopada

1820 –Amerykański kapitan Nathaniel Palmer jako pierwszy dostrzegł z pokładu swego statku Półwysep Antarktyczny.


Kanał Sueski, drzeworyt z 1882 roku

1869 – Otwarto Kanał Sueski – kanał głębokowodny dla statków morskich, w Egipcie, łączący Morze Śródziemne z Morzem Czerwonym,wykopany w latach 1859–1869. Jedna z najważniejszych dróg wodnych świata. Całkowita długość kanału wynosi 163 km, szerokość – 160–200 m (po modernizacji – do około300 m), dopuszczalne zanurzenie statków – 11,6 m (po modernizacji – do 23 m). Średnia przepustowość kanału to 60 statków na dobę.

1951 – Uruchomiono brytyjski komputer LEO I (Lyons Electronic Office I), opracowany w 1951 r. na bazie maszyny EDSAC, pierwszy, który wykonywał komercyjne obliczenia dla biznesu. Lyons początkowo wykorzystywał LEO I do wycen, potem jednak rozszerzył zadania o listy płac, inwentarz i inne zagadnienia biznesowe. Jednym z pierwszych zadań komputera było opracowanie systemu zamówień dziennych, które były telefonicznie przekazywane przez sklep stanowiły podstawę do obliczenia w nocy niezbędnej następnego dnia produkcji.Był to więc pierwszy przykład skomputeryzowanego centrum telefonicznej obsługi klienta. Projekt LEO był również pionierem outsourcingu, gdyż w 1956 firma rozpoczęła wykonywanie obliczeń płacowych na rzecz brytyjskiej filii Forda.

18 listopada

1247 – Benedykt Polak(1200-1251, daty niepewne; Polak, to oczywiście przydomek, nie nazwisko;był mnichem – franciszkaninem – więc nie wiadomo też, czy imię nie jest przybrane dla celów zakonnych) powrócił do Lyonu z wyprawy do Imperium Mongolskiego. Był to pierwszy polski podróżnik, autor sprawozdania DeItinere Fratrum Minorum ad Tartaros, będącego relacją z pierwszej wyprawy Europejczyków do stolicy imperium mongolskiego, która trwała od 16 kwietnia 1245 roku. Bez jakichkolwiek map, bez podstawowych informacji członkowie wyprawy przebyli około 19 tys. km (około 9 tys. km z Lyonu do Syr-Ordy i około 10 tys. km powrotem). Sprawozdanie po raz pierwszy opublikowano dopiero w 1839 roku w Paryżu. Tak na marginesie: to była podróż chyba ważniejsza od słynnych odkryć Marco Polo.


Łatwo widzieć, że Myszka Miki – to chłopak!

1928 – Walt Disney pokazał pierwszy film z Myszką Miki. A właściwie z Myszkiem Miki, bo przecież Mickey – to chłopak! Tego dnia na ekranie kina Colony w Nowym Jorku miał premierę pierwszy animowany film dźwiękowy pt. Parowiec Willie (Steamboat Willie). Głosu postaci Myszki Miki udzielił sam Walt Disney, który w 1931/1932 otrzymał za jej stworzenie Oscara.

1989NASA wystrzeliła satelitę badawczego COBE.To pierwszy sztuczny satelita zbudowany specjalnie do badań kosmologicznych. Projektem kierowali: fizyk George F. Smoot z Berkeley oraz astrofizyk John C. Mather z Centrum Lotów Kosmicznych imienia Roberta H. Goddarda. W roku 2006 zostali oni uhonorowani Nagrodą Nobla w dziedzinie fizyki. Misja COBE trwała cztery lata. Przeszła do historii jako wydarzenie, które zmieniło kosmologię z nauki filozoficznej w fizyczną.

19 listopada


Muzeum Prado

1819 – Otwarto Muzeum Prado w Madrycie. Zostało utworzone przez króla Ferdynanda VII na prośbę jego drugiej żony, Marii Izabeli Braganza.Oryginalny, klasycystyczny budynek, zbudowany w 1785 według projektu Juana de Villanuevy, był kilkakrotnie rozbudowywany w XX w. Jest to dziś jedno z największych i najważniejszych muzeów na świecie. Znajduje się tu około: 7600obrazów, 1000 rzeźb, 4800 miedziorytów, 8200 rycin oraz niezliczona liczbarzeźb, elementów sztuki dekoracyjnej i dokumentów historycznych. Ponad 3100rozmaitych dzieł sztuki jest wypożyczonych lub poddawanych renowacji w muzealnym konserwatorium. Najobszerniej reprezentowana jest twórczość Velazqueza (niemal 50 dzieł) i Goi (ponad 140 obrazów).

1931 –Amerykański lekarz Earle Cleveland otrzymał patent na tampon higieniczny wraz z zarejestrowanym znakiem towarowym „Tampax”. Rozpowszechnienie tamponów w owych latach było trudne z powodu niechęci środków masowego przekazu do reklamy takiego produktu; podstawowym narzędziem jego promocji stał się marketing szeptany oraz reklama metodą door-to-door. Do wzrostu popularności tamponów przyczyniła się druga wojna światowa jako okres, w którym kobiety masowo podejmowały pracę. Z niepojętych dla mnie powodów na ten wynalazek dość niechętnie patrzył (i chyba patrzy nadal) Kościół katolicki.

2005Japońska sonda kosmiczna Hayabusa wylądowała na planetoidzie (25143) Itokawa. Itokawa to licząca 294 m szerokości i 535 m długości planetoida należąca do grupy Apollo. Kapsuła z pobranymi próbkami dostarczona (sonda wróciła na Ziemię) została 13 czerwca 2010, co było milowym krokiem w eksploracji tysięcy podobnych ciał niebieskich znajdujących się w Układzie Słonecznym. Kolosalny sukces techniczny Japończyków.

Bogdan Miś

Print Friendly, PDF & Email