Bogdan Miś: Działo się (199)

Rozmaitości

03.09.2019

Kolejny tydzień (4-10 września) przynosi — jak zazwyczaj — przegląd wydarzeń z przeszłości. Ograniczamy się w zasadzie do zdarzeń, związanych z nauką, techniką, kulturą — czyli z tym, co naprawdę ważne dla postępu cywilizacji. Zupełnie incydentalnie omawiamy wydarzenia polityczne.

Kryterium wyboru informacji chyba nie istnieje, a w każdym razie jest ogromnie subiektywne. Czasami skupiamy się na faktach tylko ciekawych, intrygujących albo po prostu zabawnych.

Oto te fakty:

4 września

476 – Ostatni cesarz zachodnio rzymski Romulus Augustulus został obalony i wygnany do Neapolu przez Odoakra. Skończyła się historia starożytna, zaczęło się średniowiecze.

Rynek miejski Los Angeles w 1869 roku. Niezbyt efektowny, prawda?

1781 – Hiszpańscy osadnicy założyli Los Angeles. Grupa czterdziestu czterech osadników, znanych jako „Los Pobladores”, założyła pueblo „La Reyna de los Angeles”, nazwane tak na cześć Nuestra Señora la Reina de los Ángeles z Río de Porciúncula (Matki Bożej Królowej Aniołów z Porcjunkuli). Amerykanie przejęli kontrolę nad Los Angeles po serii potyczek zbrojnych, zakończonych 13 stycznia 1847 roku.

1849 – Amerykanin C.S. Bishop opatentował pierwszą zamiatarkę, czyli pojazd do zamiatania ulic. Zamiatarka ta była pojazdem ciągnionym przez zaprzęg konny. Do końca XIX wieku w USA opatentowano 315 rozwiązań dotyczących zamiatarek.

5 września

1812 – Inwazja Napoleona na Rosję: rozpoczęła się bitwa pod Borodino pomiędzy armią francuską dowodzoną przez Bonapartego a rosyjską, dowodzoną przez Michaiła Kutuzowa. W jej wyniku Kutuzow wycofał wojska z pola walki, otwierając tym samym Napoleonowi drogę do Moskwy. Napoleon myślał, że wygrał; zawiódł się srodze. Bitwa cudownie opisana przez Lwa Tołstoja w „Wojnie i pokoju”.

Nagrobek Guzienki w Mississauga, Ontario

1945 — Szyfrant radzieckiej ambasady w Ottawie Igor Guzienko (1919— 1982) opuścił służbę i przekazał Kanadyjczykom 109 dokumentów dotyczących działalności szpiegowskiej GRU w Kanadzie i USA, między innymi na temat wykradania tajemnic nuklearnych i metod osadzania tak zwanych uśpionych szpiegów. Niektórzy uważają tę datę za początek zimnej wojny.

1977 — NASA wystrzeliła sondę kosmiczną Voyager 1, obecnie najodleglejszy i ciągle działający obiekt wysłany w kosmos przez człowieka.

6 września

3114 p.n.e. — Tego dnia zaczął się świat wedle Kalendarza Majów, używanego w obrębie cywilizacji Majów w tzw. okresie klasycznym, tj. między III a IX w. n.e., a w okresie poklasycznym aż do najazdu Hiszpanów. Wiedza o kalendarzu Majów pochodzi z częściowo odczytanych hieroglificznych inskrypcji zachowanych na zabytkach kultury materialnej ich cywilizacji (np. stelach i płaskorzeźbach; badanie ich rozpoczął pod koniec lat osiemdziesiątych XIX wieku Alfred Maudslay) oraz z nielicznych zachowanych dokumentów (tzw. kodeksów).

1522 – Do portu San Lucar w Hiszpanii wpłynął okręt Victoria, jedyny z ekspedycji Ferdynanda Magellana i jednocześnie pierwszy w historii, który opłynął Ziemię.

USS Midway na Pacyfiku

1947 – Z pokładu amerykańskiego lotniskowca USS Midway (CV-41) została wystrzelona rakieta V-2, co było pierwszym w historii startem pocisku balistycznego z platformy mobilnej. USS Midway brał udział w wojnie w Wietnamie, a także w operacji Pustynna Burza. Od 2004 roku pełni funkcję okrętu-muzeum w San Diego w stanie Kalifornia.

7 września

Okręt podwodny (tak, tak – jednoosobowy) „Turtle”

1776 – Wojna o niepodległość Stanów Zjednoczonych: amerykański miniaturowy okręt podwodny Turtle bez powodzenia zaatakował fregatę HMS Eagle, operującą na rzece Hudson koło Manhattanu. Była to pierwsza próba bojowego wykorzystania okrętu podwodnego w historii.

1882 – Odkryto Wielką Kometę Wrześniową. Ponoć była bardzo spektakularna. Taki z nią kłopot, że rozpadła się potem na cztery kawałki. Przelot największego z nich w pobliżu Ziemi pewno już nie będzie taki efektowny. Aha, i nastąpi za ok. 600 lat.

1969 – Powstała Międzynarodowa Federacja Stowarzyszeń Weksylologicznych (FIAV). Że nie wiedzą Państwo – ki diabeł? Już wyjaśniam: weksylologia (z łac. vexillum – sztandar, chorągiew) – to dyscyplina pomocnicza historii. Zajmuje się chorągwiami jako rzeczywistymi i symbolicznymi znakami wojskowymi, państwowymi, terytorialnymi, organizacji i grup społecznych czy wyznaniowych. No i do FIAV należy ponad 50 organizacji z całego świata, m.in. z Polski.

8 września

Tak sobie wyobraził pierwszy Dzień Dziękczynienia Jean Louis Gerome Ferris

1565 — Na terenie dzisiejszego miasta St. Augustine na Florydzie odbyły się pierwsze udokumentowane obchody Dnia Dziękczynienia. Jest to święto obchodzone obecnie w Stanach Zjednoczonych w czwarty czwartek listopada, a w Kanadzie w drugi poniedziałek października jako pamiątka pierwszych dożynek mieszkańców kolonii Plymouth w 1621 roku.

1642 – Wykonano wyrok śmierci na skazanym za zoofilię mieszkańcu Kolonii Zatoki Massachusetts w Nowej Anglii Thomasie Grangerze. Był on pierwszą osobą skazaną na śmierć i straconą w tej kolonii oraz pierwszym znanym małoletnim straconym na terytorium dzisiejszych Stanów Zjednoczonych. Czego to kronikarze nie odnotują?

1974 — Prezydent USA Gerald Ford ułaskawił in blanco swego poprzednika Richarda Nixona za wszystkie przestępstwa, jakich dopuścił się on w czasie swej prezydentury. Co samemu Fordowi zagwarantowało przegraną w najbliższych wyborach. Takie ułaskawienia bywają źle widziane, ale nie wszyscy prezydenci o tym chcą pamiętać…

9 września

1737 — Urodził się Luigi Galvani (zm. 4 grudnia 1798) włoski fizyk, lekarz, fizjolog. Odkrył istnienie zjawisk elektrycznych w tkankach zwierzęcych (podczas badań anatomicznych żab dokonał słynnego odkrycia zjawiska pobudzenia elektrycznego narządów), przez co zwrócił uwagę uczonych na nową dziedzinę wiedzy, nazwaną później elektrochemią.

1896 – Niemiecki chirurg Ludwig Rehn przeprowadził pierwszą udaną operację serca: zszył ranę na sercu pchniętego nożem 22-letniego ogrodnika Wilhelma Justusa. Został zapamiętany także jako odkrywca przyczyn zachorowań na raka w lokalnych fabrykach aniliny. W 1880 przeprowadził pierwszą tyreoidektomię, czyli usunięcie całej tarczycy.

Śmierć Niestierowa

1913 – Rosyjski pilot Piotr Niestierow wykonał nad Kijowem samolotem Nieuport pierwszą w historii pętlę. Niestierow zginął w 1914 roku, dokonując pierwszego taranowania samolotu (austriackiego) w powietrzu. W 1994 został upamiętniony poprzez ustanowienie Medalu Niesterowa, przyznawanego żołnierzom Sił Powietrznych oraz personelowi lotniczemu lotnictwa cywilnego Federacji Rosyjskiej, którzy wykazali się odwagą okazaną podczas pełnienia służby bojowej i cywilnej.

10 września

1913 – Pierwsza autostrada połączyła wybrzeża USA. Dokładnie 8 lat później otwarto pierwszy odcinek autostrady w Europie (w Niemczech).

Pierwszy huragan wykryty z kosmosu, „Esther”.

1961— Satelita TIROS 3 jako pierwszy w historii wykrył i sfotografował huragan z orbity okołoziemskiej. Satelita wykrył huragan na dwa dni przed specjalistycznymi samolotami wykrywającymi wiatry tego typu. Pracował 230 dni, w których czasie przesłał na Ziemię 35 033 zdjęcia (ponad 24 000 użytecznych), w tym fotografie wszystkich największych huraganów powstałych w 1961 roku („Anna”, „Betsy”, „Carla”, „Debbie”, „Esther”, nr 6) i dwóch tajfunów („Nancy”, „Pamela”). Dziś to codzienność.

1977We Francji po raz ostatni użyto gilotyny. Pochodzący z Tunezji porywacz i morderca Hamida Djandoubi został ścięty w więzieniu Baumettes w Marsylii.

Wyszperał

Bogdan Miś

Wszystkie ilustracje i fakty pochodzą z zasobów Wikipedii.
Opinie i komentarze autora.

Print Friendly, PDF & Email
Print Friendly, PDF & Email
Bogdan Miś

Urodzony w 1936 roku dziennikarz popularnonaukowy. Z wykształcenia matematyk. Długoletni wykładowca szkół wyższych.