https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/1/1d/Eclipse%28horse%29.jpg

Działo się (171)

Nauka i technika

Kolejny tydzień (20-26 lutego) przynosi — jak zazwyczaj — przegląd wydarzeń z przeszłości. Ograniczamy się w zasadzie do zdarzeń, związanych z nauką, techniką, kulturą — czyli z tym, co naprawdę ważne dla postępu cywilizacji. Zupełnie incydentalnie omawiamy wydarzenia polityczne.

Kryterium wyboru informacji chyba nie istnieje, a w każdym razie jest ogromnie subiektywne. Czasami skupiamy się na faktach tylko ciekawych, intrygujących albo po prostu zabawnych.

Oto te fakty:

20 lutego

1909 – Na łamach dziennika Le Figaro Filippo Tommaso Marinetti opublikował Manifest futuryzmu. Futuryzm (łac. futurus – przyszły) – awangardowy kierunek w sztuce (zwłaszcza w literaturze), który narodził się we Włoszech na początku XX wieku. Założeniem futuryzmu było „patrzenie w przyszłość”, odrzucanie przeszłości i tradycji. Futuryzm w swoim żywiołowym manifeście proponował unicestwienie akademii, bibliotek i muzeów, winnych jego zdaniem utrzymywania i utrwalania kultury przestarzałej i niedołężnej, a przez to szkodliwej i niebezpiecznej.

1935 – Żona kapitana norweskiego statku wielorybniczego Caroline Mikkelsen została pierwszą kobietą, która postawiła nogę na Antarktydzie.

Ilustracja

Rakieta V-2 w muzeum w Peenemünde

1947 – Wystrzelona przez Amerykanów rakieta V2 po raz pierwszy w historii wyniosła w przestrzeń kosmiczną (na wysokość 109 km) zwierzęta (muszki owocowe). Była to rakieta niemiecka, zbudowana przez Wernera von Brauna. Do zakończenia wojny ogółem odpalono 5500 rakiet V2. Około 70% z nich trafiło w cele. Ostatnią rakietę odpalono 27 marca 1945. Ogółem ataki rakiet V2 spowodowały śmierć 7250 żołnierzy i cywilów.

21 lutego

1795 – Francuskie Zgromadzenie Narodowe uchwaliło rozdział Kościoła od państwa i wolność kultów religijnych. Przełomowa decyzja, ale wiele państwa ma do dziś ten sam problem.

https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/0/0f/Coalbrookdale_loco.jpg/1024px-Coalbrookdale_loco.jpg

Pierwowzór lokomotywy parowej skonstruowanej przez Trevithicka

1804 – Pierwsza lokomotywa parowa konstrukcji Richarda Trevithicka weszła w do regularnej eksploatacji, ciągnąc pociąg z 70 pasażerami na odcinku 16 km z huty Penydarren w Merthyr Tydfil do Abercynon (Walia).

1878 – W New Haven w stanie Connecticut wydano pierwszą na świecie książkę telefoniczną. Dziś już chyba nigdzie się ich nie wydaje „w papierze”.

22 lutego

https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/1/18/Liberty_Bell_at_Independence_National_Historic_Park.jpg/800px-Liberty_Bell_at_Independence_National_Historic_Park.jpg

Dzwon Wolności

1846 – Po raz ostatni (z okazji urodzin Waszyngtona) zabrzmiał słynny amerykański Dzwon Wolności, bo tego dnia pękł po raz drugi. To historyczny symbol wojny o niepodległość Stanów Zjednoczonych. Dzwon jest obecnie eksponatem muzealnym w Filadelfii, nie jest jednak do końca oryginalny. Pierwotny dzwon został odlany w Londynie, niedługo po przywiezieniu go do Filadelfii pękł. Miejscowi rzemieślnicy John Pass i John Stow odlali nowy dzwon w 1753 używając metalu z pierwszego dzwonu.

1904 – Na Antarktydzie została założona (najstarsza na kontynencie) argentyńska stacja badawcza Orcadas.

1997 – Naukowcy z Instytutu Roslin pod Edynburgiem w Szkocji poinformowali o sklonowaniu pierwszego ssaka – owcy Dolly. Spodziewaliśmy się wtedy, że rychło dowiemy się o klonowaniu człowieka, ale wszystkie dotychczasowe doniesienia o takim dokonaniu okazały się bujdą. Sprawa jest zresztą dość wątpliwa etycznie, ale nie ulega wątpliwości, że w końcu ktoś to zrobi.

23 lutego

https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/0/07/Haga_Sofia_RB1.jpg/1024px-Haga_Sofia_RB1.jpg

Hagia Sophia nocą

532 – Rozpoczęto budowę świątyni Hagia Sophia w Konstantynopolu. Pierwotny budynek powstał jako kościół Mądrości Bożej (zwany też Wielkim Kościołem). Była to najwyższa rangą świątynia w Cesarstwie Bizantyńskim, katedra patriarsza oraz miejsce modłów i koronacji cesarzy bizantyńskich, na przestrzeni wieków niedościgniony wzór świątyni doskonałej i niemal symbol Kościoła bizantyńskiego. Po zdobyciu Konstantynopola przez Turków w roku 1453 została zamieniona na meczet. W roku 1934 stała się z polecenia Mustafy Kemala Atatürka muzeum. W 2016 roku decyzją Erdogana stała się ponownie obiektem religijnym.

1893Rudolf Diesel opatentował silnik wysokoprężny. Dziś ekolodzy chętnie by go pewnie „odpatentowali”…

1909 – W Nowej Szkocji wzbił się w powietrze pierwszy na terenie Kanady samolot, którego współkonstruktorem był Alexander Graham Bell.

24 lutego

1582 – Papież Grzegorz XIII wydał bullę Inter gravissimas wprowadzającą kalendarz gregoriański. Czyli ten, którego używamy do dziś.

Ilustracja

Andrew Johnson

1868Andrew Johnson jako pierwszy prezydent USA został postawiony przez Izbę Reprezentantów w stan oskarżenia w procedurze impeachmentu. Do usunięcia go z urzędu zabrakło jednego głosu. Johnson był wiceprezydentem za czasów Lincolna i został 17. prezydentem USA po jego śmierci. Nie został jednak wybrany na kolejną kadencję; nawet nie otrzymał nominacji.

1905 – Zakończono drążenie najdłuższego wówczas kolejowego Tunelu Simplońskiego w Szwajcarii. Tunel kolejowy wydrążony w masywie Monte Leone w Alpach Lepontyńskich, na wysokości 634–705 m n.p.m., liczy 19,8 km długości i łączy miasta Brig i Domodossola (Szwajcarię i Włochy); uważany jest za jedno z większych osiągnięć inżynierii lądowej XIX wieku (oddano go do użytku w roku 1906), a przez blisko 50 lat był za najdłuższym tunelem świata. Obecnie pierwsze miejsce ma Delaware Aqueduct w USA (137 km), służący do transportu wody. Najdłuższym tunelem kolejowym jest japoński Seikan Tunnel (ok. 54 km).

25 lutego

1570 – Papież Pius V ekskomunikował królową Anglii Elżbietę I Tudor. Zdaje się, że specjalnie jej to nie zaszkodziło w rządzeniu, natomiast umocniło anglikanizm. Panowała 44 lata, do 1603 roku. Była jedynym dzieckiem z drugiego małżeństwa Henryka VIII Tudora z Anną Boleyn, które dożyło wieku dojrzałego.

1909 – Urodził się Lew Andriejewicz Arcymowicz (zm. 1 marca 1973) – rosyjski i radziecki fizyk. Prowadził badania w zakresie optyki elektronicznej, fizyki jądrowej i atomowej, głównie dotyczące kontrolowanych reakcji syntezy termojądrowej. Był współodkrywcą promieniowania neutronowego plazmy wysokotemperaturowej. Pod jego kierownictwem stworzyli w 1950 Igor Tamm i Andriej Sacharow (według własnej koncepcji) tokamaka, czyli urządzenie do przeprowadzania kontrolowanej reakcji termojądrowej. Pierwsze urządzenie tego typu powstało w roku 1956 w Instytucie Energii Atomowej w Moskwie. Największy obecnie tokamak JET został zbudowany w Wielkiej Brytanii.

https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/7/7a/First_edition_of_Krushchev%27s_%22Secret_Speech%22.jpg/800px-First_edition_of_Krushchev%27s_%22Secret_Speech%22.jpg

Polskie wydanie referatu Chruszczowa. Ściśle tajne, więc natychmiast wyciekło za granicę.

1956Nikita Chruszczow podczas XX Zjazdu KPZR wygłosił referat O kulcie jednostki i jego następstwach. Jeden z najdonioślejszych dokumentów XX wieku; od jego ogłoszenia rozpoczął się ostateczny upadek komunizmu w wersji stalinowskiej. Kopię jednego z egzemplarzy zdobył wywiad izraelski i przekazał CIA, która ujawniła treść prasie światowej; podobno chodzi o wersję polską. Ani to wydarzenie naukowe, ani kulturalne; ale przełomowe.

26 lutego

https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/1/1d/Eclipse%28horse%29.jpg

Eclipse

1789 – Padł angielski ogier-reproduktor Eclipse. Niby mało ważny incydent, ale ten kasztanowaty koń pełnej krwi angielskiej jest przodkiem 80% obecnie żyjących koni wyścigowych… Wygrywał właściwie wszystkie wyścigi, w których startował. Jego szczątki znajdują się teraz w Jockey Club Museum w Newmarket.

1852 – Urodził się John Harvey Kellogg (zm. 1943), amerykański lekarz, pionier rynku płatków żywnościowych. Jego brak, William K. Kellogg, osłodził jego płatki kukurydziane i rozpoczął ich produkcję przemysłową. Przedsiębiorstwo produkcyjne zostało założone w 1906 roku pod nazwą Battle Creek Toasted Corn Flake Company. Pierwszym wytwarzanym produktem były właśnie płatki kukurydziane Kellogg’s Corn Flakes.

1896 – Francuski chemik i fizyk Henri Becquerel, obserwując wpływ skały zawierającej uran na materiał światłoczuły, odkrył zjawisko radioaktywności. Niektórzy przypisują to odkrycie Marii Curie, ale ona odkryła pierwszy pierwiastek promieniotwórczy, czyli rad.

Wyszperał:

avatar

Bogdan Miś

Matematyk, dziennikarz popularnonaukowy

Urodzony w 1936 r. Emerytowany wykładowca kilku szkół wyższych i dziennikarz. Pracował 25 lat w telewizji, był redaktorem naczelnym kilku pism, m.in. „Informatyki” i „PC Magazine Po Polsku”. Autor wielu książek.

Print Friendly, PDF & Email
Bogdan Miś

Urodzony w 1936 roku dziennikarz popularnonaukowy. Z wykształcenia matematyk. Długoletni wykładowca szkół wyższych.