Działo się (164)

https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/a/ae/Pendule_de_Foucault.jpg

Kolejny tydzień (2-8 stycznia) przynosi — jak zazwyczaj — przegląd wydarzeń z przeszłości. Ograniczamy się w zasadzie do zdarzeń, związanych z nauką, techniką, kulturą — czyli z tym, co naprawdę ważne dla postępu cywilizacji. Zupełnie incydentalnie omawiamy wydarzenia polityczne.

Kryterium wyboru informacji chyba nie istnieje, a w każdym razie jest ogromnie subiektywne. Czasami skupiamy się na faktach tylko ciekawych, intrygujących albo po prostu zabawnych.

Oto te fakty:

2 stycznia

1776 – Po raz pierwszy wprowadzono wychowanie fizyczne w szkołach (Saksonia)

1860 – Na posiedzeniu Francuskiej Akademii Nauk Urbain Le Verrier ogłosił odkrycie planety Wulkan, krążącej rzekomo między Słońcem a Merkurym. Zakładana orbita Wulkana miała znajdować się nie bliżej Słońca niż 0,03 j.a., gdyż poniżej tej granicy orbita byłaby zbyt niestabilna i doprowadziłaby do nieuchronnego zderzenia ze Słońcem. Dokładne obserwacje tych rejonów Układu Słonecznego wykluczyły jednak istnienie planety lub nawet planetoidy tak blisko Słońca. Ostatecznie zaburzenia ruchu Merkurego udało się wytłumaczyć oddziaływaniem grawitacyjnym Słońca na podstawie ogłoszonej w 1915 r. ogólnej teorii względności. Do dziś jednak nazwa Wulkan pozostaje nieużywana w oficjalnej nomenklaturze astronomicznej „na wszelki wypadek”.

RIAN archive 510848 Interplanetary station Luna 1 - blacked.jpg

Tak wyglądała sonda Łuna-1

1959 – Wystrzelono radziecką sondę Łuna 1, pierwszą, która osiągnęła II prędkość kosmiczną i pokonała grawitację Ziemi.

3 stycznia

1810 – Urodził się Antoine Thomson d’Abbadie (zm. 19 marca 1897żu) – francuski podróżnik, badacz i uczony (geograf, etnolog, lingwista, astronom i fizyk). Dokonał wraz z bratem wielu ważnych odkryć w Etiopii. Antoine stał się przedmiotem ataków i kontrowersji dotyczących jego rezultatów badawczych i działalności politycznej. Do oponentów należał angielski podróżnik Charles Tilstone Beke, który zakwestionował jego prawdomówność. Czas i relacje kolejnych podróżników wykazały jednak, że d’Abbadie relacjonował fakty wiernie, a mylił się jedynie w niektórych konstatacjach, jak ta – szczególnie silnie podważana przez Bekego – że Nil Błękitny jest głównym źródłem Nilu.

1983 – Rozpoczęła się trwająca nieprzerwanie do dzisiaj erupcja wulkanu Kīlauea na Hawajach. Przyzwyczailiśmy się, bo to przebiega względnie łagodnie. Ale ostatnio coś się tam bardziej kotłuje…

Ilustracja

Aretha Franklin (1968)

1987Aretha Franklin jako pierwsza kobieta została wprowadzona do Rock and Roll Hall of Fame w Cleveland w stanie Ohio. Z jednej strony dziwne, ale z drugiej… stało się to w drugim roku istnienia instytucji. Co nie zmienia faktu, że w roku poprzedzającym 17 pierwszych nominowanych – to byli mężczyźni. I że następną kobietę – Bessie Smith – nominowano w roku 1989.

4 stycznia

Ilustracja

Tak wyglądał Whitehall

1698 – Spłonęła doszczętnie dotychczasowa rezydencja brytyjskich monarchów – pałac Whitehall w Londynie. Wcześniej jednak urósł do rangi największego pałacu w Europie, posiadał 1500 pokoi (był równocześnie największym budynkiem na świecie). Obecnie jego nazwa, Whitehall, używana jest do określania centrum administracyjnego rządu Wielkiej Brytanii.

1847 – Samuel Colt sprzedał amerykańskiemu rządowi pierwszą partię rewolwerów własnej konstrukcji. Słynny Pacemaker jego produkcji wystąpił w niezliczonej liczbie westernów.

1884 – W Londynie założono lewicowe Towarzystwo Fabiańskie, mające na celu przekształcenie ustroju kapitalistycznego w socjalistyczny. Obecni członkowie w poglądach są zgodni z Partią Pracy. Nazwę towarzystwo wzięło od nazwiska rzymskiego dyktatora Fabiusa Cunctatora, żyjącego w III wieku p.n.e., który w walce z wojskami Hannibala przyjął strategię nękania i osłabiania przeciwnika, unikając bezpośredniego starcia.

5 stycznia

1665 journal des scavans title.jpg

Pierwszy numer Journal des Scavans

1665 – We Francji ukazało się pierwsze wydanie pierwszego europejskiego czasopisma naukowego zajmującego się literaturą – Journal des Scavans. Od 1701 patronat nad nim objął sam król Francji. Zawieszone w 1792, reaktywowane w 1816, w pierwotnym kształcie istniało do 1900. Odegrało wybitną rolę w początkowej fazie oświecenia.

1769James Watt opatentował maszynę parową. Nikt nic nie wiedział, a za drzwiami historii była już Wielka Rewolucja Przemysłowa…

2003 – Nastąpił (pierwszy od 1296 roku!) tranzyt Saturna i jego księżyca Tytana na tle Mgławicy Kraba. Dzięki promieniowaniu rentgenowskiemu emitowanemu przez znajdujący się w mgławicy pulsar zarejestrowano obraz i zmierzono grubość atmosfery Tytana.

6 stycznia

754 – Król Franków Pepin Krótki przyjął na audiencji papieża Stefana II, który w stroju pokutnym padł mu do stóp i poprosił o ochronę przed Longobardami. Jak widać, nie jest tak, że przez całe średniowiecze papieże rządzili Europą…

https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/f/ff/Heinrich_Schliemann_%28HeidICON_28763%29_%28cropped%29.jpg/800px-Heinrich_Schliemann_%28HeidICON_28763%29_%28cropped%29.jpg

Heinrich Schliemann

1822 – Urodził się Johann Ludwig Heinrich Julius Schliemann (zm. 26 grudnia 1890) – niemiecki archeolog-amator, z zawodu kupiec i bankier, odkrywca Troi, Myken i Tyrynsu. Był też wybitnym językoznawcą (także samoukiem; wśród wielu innych języków znał też polski, podobno doskonale). Jego odkrycia dowiodły, że zdarzenia opisane przez Homera i Wergiliusza mają swoje materialne podstawy i mogą być rzeczywistymi zdarzeniami historycznymi.

1838 – W Morristown w stanie New Jersey Samuel Morse i Alfred Vail zaprezentowali po raz pierwszy działanie telegrafu elektrycznego. Pierwszy elektryczny telegraf zbudowany jednak został w 1837 roku przez angielskiego fizyka i wynalazcę, Charlesa Wheatstone’a oraz Williama Fothergilla Cooke’a. Telegraf ten wykorzystywał jednak pięć przewodów do kierowania wskazówką w odbiorniku, która wskazywała różne litery alfabetu. A Amerykanie używali systemu kropek i kresek, który zdominował świat na dziesięciolecia.

7 stycznia

1610 Galileusz odkrył trzy z czterech największych księżyców Jowisza, nazywanych później księżycami galileuszowymi.

https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/5/57/Susse_Fr%C3%A9re_Daguerreotype_camera_1839.jpg/1024px-Susse_Fr%C3%A9re_Daguerreotype_camera_1839.jpg

Aparat do wykonywania dagerotypów z 1839

1839Louis Jacques Daguerre ogłosił, że używając srebra i miedzianej płytki wynalazł proces zwany dagerotypem. Data ta jest przyjęta za dzień narodzin fotografii. Dagerotypia dominowała do lat 50. XIX, kiedy wyparły ją inne techniki.

1999 – Senat Stanów Zjednoczonych rozpoczął pierwszy od 130 lat proces impeachmentu prezydenta Billa Clintona (poprzednio był objęty tą procedurą Andrew Johnson, 17. prezydent, który samowolnie – bez zgody Senatu – powołał członka rządu; do wyroku wtedy zabrakło 1 głosu). Jak wiadomo, proces Clintona też nie zakończył się skazaniem. Niektórzy mówią: wszystko przed nami…

8 stycznia

1697 – W Edynburgu wykonano wyrok śmierci przez powieszenie na skazanym za bluźnierstwo studencie teologii Thomasie Aikenheadzie. Był to szkocki student teologii z Edynburga, powieszony w wieku 20 lat na podstawie wyroku kary śmierci za bluźnierstwo (obrazę uczuć religijnych); wypowiadał się przeciwko religiom objawionym, w szczególności Biblii; był ostatnim człowiekiem w Wielkiej Brytanii straconym za bluźnierstwo. Jest uważany za męczennika w obronie rozumu. Zacytujmy fragment aktu oskarżenia: wielokrotnie utrzymywał w rozmowie, że teologia jest rapsodią kiepsko wymyślonych bzdur, łatana częściowo moralnymi doktrynami filozofów, a częściowo poetyckimi fikcjami i ekstrawaganckimi urojeniami; Że wyśmiewał święte pisma, nazywając Stary Testament bajkami Ezdrasza w profanacyjnej aluzji do Bajek Ezopa… I tak dalej.

1811 – W regionie German Coast w Luizjanie wybuchło największe w historii USA powstanie niewolników (ponad 200 uczestników) pod wodzą Charlesa Deslondesa. 11 stycznia patrol, wojskowy zaatakował główną grupę powstańców, zabijając czterdziestu z nich, kolejnych czternastu zginęło w następnych potyczkach. Większość niewolników schwytano, po przesłuchaniach 29 z nich stracono. Łącznie zginęło 95 niewolników. Deslondes został rozstrzelany.

https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/a/ae/Pendule_de_Foucault.jpg

Wahadło Foucaulta w Panteonie w Paryżu

1851Jean Foucault przeprowadził swój pierwszy eksperyment z wahadłem nazwanym później jego nazwiskiem. Powolna zmiana płaszczyzny ruchu wahadła względem Ziemi dowodzi jej obrotu wokół własnej osi.

Wyszperał

Bogdan Miś

Wszystkie ilustracje i fakty pochodzą z zasobów Wikipedii. Opinie i komentarze autora.

Print Friendly, PDF & Email